Historische waterverhalen

De eerste schriftelijke vermelding van een marke in Overijssel dateert uit de dertiende eeuw. In de vijftiende eeuw is vrijwel het gehele gebied van de  tegenwoordige provincie overdekt met marken, met uitzondering van het Land van Vollenhove, waar pas in de zeventiende en achttiende eeuw melding wordt gemaakt van hun bestaan. Het zijn instellingen waarvan de leden gezamenlijk eigendoms- of gebruiksrechten uitoefenen op heiden, weiden, venen, bossen enzovoort. Zij bezitten daartoe ‘waardelen’ of ‘waren’ in de marke.

In 1851 ontwikkelt baron J.A.J. Sloet van de Beele, voormalig districts-commissaris van de Veluwe, een plan voor een nieuw uitwaterings-kanaal vanaf de IJssel naar de Zuiderzee, een zogenaamde ‘groene rivier’. Het stuk blijft liggen in de bureaulade, tot Sloets zoon -de in 1845 opgevoerde Zwolse baron-  de papieren na de dood van zijn vader tevoorschijn haalt en ze in 1861 publiceert. Het woord ‘bypass’ heeft nog geen ingang gevonden in de Nederlandse taal, laat staan om er de zijtak van een rivier mee aan te duiden, maar toch was dat precies wat Sloet sr. bedoelt.

De paragraaf ‘Voorlichting’ in het jaarverslag 1972 van het Zuiveringschap West-Overijssel laat zien, hoe deze organisatie haar bestaansrecht aan de buitenwereld duidelijk tracht te maken. Het jaarverslag over 1971, ‘dat met het oog op de voorlichting over het zuiveringschap in grotere oplage en op ruimere schaal dan strik nodig werd verspreid’ en uitgedeeld tijdens lezingen en dergelijke, wordt op 15 februari 1972 via een persconferentie gepresenteerd.

In de natte maand januari van 1926 vindt in Zwolle -op een zaterdagavond vanaf 19 uur(!)- in café  De Munnik aan de Hoogstraat een kleine revolutie plaats in de waterschapswereld. Voorzitter J. Roskam van ‘Benoorden de Willemsvaart’ drukt dan namelijk een ingrijpende reglementswijziging door. Hij wil, dat de huiseigenaren van de nieuwe wijk Veeralle, gelegen in de polder Blalo, óók gaan meebetalen voor de kosten van een kort tevoren opgericht gemaal.

In sommige waterschapsbesturen zijn vertegenwoordigers van vele generaties te vinden. Zo bleek bijvoorbeeld bij het afscheid in 1951 van mr. J.F. baron van Haersolte te Dalfsen als dijkgraaf van het Waterschap De Noorder Vechtdijken. Al meer dan een eeuw hadden  zijn voorvaderen functies vervuld in het bestuur van dit waterschap en de voorganger ervan, het Derde Dijksdistrict.

De maand januari van het jaar 1926 heeft in Zalk aan de IJssel en Dalfsen aan de Vecht een bijzondere klank. Op beide plaatsen brak toen namelijk een dijk door, met als gevolg dat dorp en omgeving onder water kwamen te staan en er werd gesproken van ‘een ramp’.

‘Dikwijls hoort men dezer dagen onzen IJssel noemen’, schreef op 1 april 1846 het liberale weekblad Overijssel. Niet zonder reden, want alles op en om de rivier was volop in beweging. Nederland moderniseerde en de ontwikkeling van verkeersverbindingen speelde daarbij een belangrijke rol. Voor de IJssel betekende dit, dat de watertoevoer door kunstmatige ingrepen was toegenomen. Het leidde niet alleen tot problemen in de uiterwaarden. Voor één plaats in het bijzonder bracht het extra water specifieke overlast met zich mee: de Snippelingsdijk bij Deventer.

Ooit behoorde in Nederland de bever tot de vijanden van boeren, vissers en dijkbewakers. In 1826, zo wil een bekend verhaal, werd op de IJssel bij Zalk het laatste exemplaar door een visser doodgeslagen. De man meende er een otter, dus een concurrent bij de vangst, in te zien. De overblijfselen van het slachtoffer zijn nog altijd te bezichtigen in natuurhistorisch museum Natura Docet in Denekamp. Maar de bever is ook weer te bewonderen in levende vorm, nadat eind jaren tachtig van de vorige eeuw enkele exemplaren werden uitgezet in de Biesbosch.

Op verschillende plaatsen langs de IJsseldijken stonden magazijnen met gereedschappen en hulpmiddelen voor gevallen van nood. De dijk was ingedeeld in ‘rotten’, waarbij elke rot een eigen magazijn had. Het Zevende Dijksdistrict (Salland) kende er sinds 1836, het jaar van haar oprichting, vier: bij Deventer, Olst, Wijhe en het Katerveer.

In 1835 werd de Rijn en IJssel Stoombootmaatschappij (RIJS) opgericht, waarmee het stoomtijdperk zijn intrede deed in de scheepvaart op de IJssel. De stad Deventer nam voor tienduizend gulden deel in deze maatschappij. De RIJS verzorgde een verbinding van Amsterdam - via Zuiderzee, IJssel en Rijn- naar Keulen. Een factor van belang was  de aanwezigheid van voldoende water.

Een jubileum als zovele op 1 juni 1936. Er wordt teruggekeken op het leven van een doorgewinterd bestuurder en daarmee ook op een kwarteeuw van samenwerken en van ontwikkelingen in de waterschapswereld. Met het leven en streven van een poldermeester van De Koekoek wordt tegelijkertijd dat van ontelbare anderen met hart voor de waterschapszaak gekarakteriseerd.

Op zaterdag 28 juli 1945 komt het bestuur van het Waterschap De Pieper voor het eerst na de oorlog weer bijeen in hotel het Zwartewater in Genemuiden.

Een droog verslag in de Kamper Courant van 5 oktober 1860 maakt veel duidelijk omtrent de waterhuishouding in het gebied. Een versnipperd geheel met tegengestelde belangen, waar het water vaak nog vrij spel heeft.

In 1672 was het volk ‘redeloos’, de regering ‘radeloos’ en het land ‘reddeloos’, zo leren schoolboekjes over dit ‘Rampjaar’. Het verhaal van de bisschop en de schans verteld waarom.

Het Westerhuizingerveld tussen Balkbrug en Staphorst is tegenwoordig een gebied vol grazige weiden en vruchtbare akkers. In het begin van de vorige eeuw lag hier echter nog een uitgestrekt heideveld. Het is vooral aan het volhardende werk van enkele pioniers te danken, dat er tegenwoordig kan worden gewoond en gewerkt. Het Waterschap“Het Westerhuizingerveld” speelde daarbij een onmisbare rol, zoals blijkt uit een terugblik van de secretaris in 1940.